Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!
Elektrik Sözlük

Akım Trafosu Nedir? Akım Transformatörü Nedir ?

06.06.2018
249
Akım Trafosu Nedir? Akım Transformatörü Nedir ?

Akım transformatörleri normal kullanım şartlarında primer akımı  belirli bir oran dahilinde düşüren   ve uygun bağlanması durumunda primer akım ile sekonder akım arasındaki  faz farkı yalaşık sıfır derece olan ölçü transformatörüdür.

Akım transformatörleri genelde tek olarak üretilirler ve tek faz olarak kullanılırlar. Bu nedenle üç fazlı bir sistemde faz akımlarının ölçülebilmesi için  üç adet akım transformatörü kullanılması gerekir.

akım transformatörü sembolleri

AKIM TRANSFORMATÖRÜNÜN YAPISI

Primer Sargı:  Kalın kesitli iletkenlerden az sipirli olarak sarılmıştır. Devreye ise seri olarak bağlanırlar.
Sekonder Sargı:  İnce kesitli iletkenlerden çok sipirli olarak sarılmıştır.

akım transormatörü yapısı

AKIM TRANSFORMATÖRÜNÜN PRENSİP ŞEKLİ

Akım transformatörleri,çalışma ve parçaları bakımından trafolara çok benzemektedir.
Fakat akım transformatörleri, sekonderi kısa devre çalışan ve sekonder çıkış akımı belirli
oranda (ölçme ve koruma röleleri için) sınırlandırılmış özel bir transformatördür.

Akım transformatörü prensip şekli

ÖZELLİKLEri
  • Primer devresinden geçen akımı, dönüştürme oranına göre sekonder devreye
    aktarır.
  • Akım transformatörleri sekonder devreleri, kısa devre durumunda çalışır.
  • Primer sargıları kalın ve az sarımlı veya sadece baradan oluşur.
  • Sekonder sargıları ise ince telli ve çok sarımlıdır.
  • Akım transformatörlerinin primer ve sekonder sargılarının giriş ve çıkış uçları,
    değişik harflerle ifade edilir.
Primer Sargı Giriş Ucu  Çıkış Ucu  Sekonder Sargı Giriş Ucu Çıkış Ucu 
Alma Normu K L k 1
Amerikan Normu H1 H2 X1 X2
TSE P1 P2 S1 S2

 

  • Akım transformatörlerinin bazı ölçü aletleri ile bağlantısında polaritesi
    önemlidir.
  • Aynı akım transformatörü ile birkaç ölçü aleti kullanılabilir.
  • Akım transformatörlerinin, ölçme hassasiyetlerine göre sınıfları: 0,1 – 0,2 – 0,5 –
    1 ve 3 olmak üzere sınıflandırılır.
  • Koruma devrelerinde 3 sınıfı, sayaçlarda 0,2 – 0,5 sınıfı, ölçü aletlerinde 1 sınıfı
    akım transformatörleri kullanılır.
  • Akım transformatörlerinin sekonder ucu mutlaka topraklanmalıdır.
  • Akım transformatörleri nominal akımlarının %20 fazlasına kadar yüklenebilir.
KULLANIM GERİLİME GÖRE  ÇEŞİTLERİ

AG AKIM TRANSFORMATÖRLERİ 

Alçak gerilim şebekelerinde kullanılan akım trafolarıdır. Dağıtım transformatörü çıkışı
fazlar arası 400 V olan gerilimdir. Bu gerilim ile çalışan iş yerleri ve fabrikalarda kullanılan
akım trafolarıdır. Alçak gerilimde kuru tip akım transformatörleri kullanılır.ag akım trafosu

OG AKIM TRANSFORMATÖRLERİ 

Alçak gerilim şebekeleriyle yüksek gerilim şebekeleri arasında köprü görevi yapan
orta gerilim şebekeleridir. Enerji iletiminde en çok kullanım alanına sahip şebekelerdir.
Ülkemizde 3-36 kV kadar olan şebekelerdir. Bu şebekelerde kullanılan akım
transformatörleri kuru tip akım transformatörleridir.

OG akım transformatörleri

SOĞUTMA ŞEKİLLERİNE GÖRE ÇEŞİTLERİ

YAĞLI TİP 

Bu tip akım transformatörlerinde yalıtkanlığı genellikle izolasyon yağı sağlar. Kuru tip
akım transformatörlerine göre, terleme veya yağ sızıntısı yapmak suretiyle kirlenme gibi
kötü özellikleri vardır. Yüksek gerilimde kullanılan akım transformatörleri yağlı tip
transformatörlerdir.

KURU TİP 

Akım transformatörlerinin iletken kısımları birbirinden ve şaseden katı yalıtkan
malzemelerle yalıtılmışlardır. Bu tip trafolarda yalıtım maddesi olarak zift, kâğıt, reçine ve
vb. malzemeler kullanılmaktadır. Genellikle alçak gerilimde kullanılan akım
transformatörleri kuru tip olarak yapılırlar. Ekonomik bakımdan ucuz, ancak herhangi bir
arızada tamirleri zordur. Aşağıda (resim 1.3) sargıları sarılmış, izolasyon maddesi
dökülmemiş olan kuru tip bir gerilim transformatörü görülmektedir. Akım ve gerilim
transformatörlerinin yalıtımları aynı prensip ile yapılır.

YAPILIŞLARINA GÖRE ÇEŞİTLERİ

SARGILI TİP

Bu tip akım transformatörlerinin primer sargıları tek bir iletkenden değil, sarımlardan
oluşur. Primer ve sekonder sargıları aynı manyetik devre üzerine sarılmıştır. Bazı yerlerde
çift primer veya çift sekonder sargılı akım trafoları da kullanılmaktadır. Uygulamada, primer
akımın zaman içinde büyük farklılıklar gösterdiği durumlarla karşılaşılabilmektedir.
Gelişmeden kaynaklanan yük artışları, sezonluk çalısan yerlerde rastlanan farklı yükler,
yazlık konutların yoğun olduğu yerlesim bölgeleri ve benzeri yerler, örnek olarak
gösterilebilir. Bu durumlarda, çift primer sargılı akım trafolarının kullanımı tercih
edilmektedir.sargılı tip akım trafosu

BARA TİPİ 

Bu tip akım transformatörlerinde primer sargıyı, şebekedeki faz iletkeni oluşturur.
Bara tipi akım transformatörlerinin bazılarında primer sargı, transformatörün orta kısmına
yerleştirilmiş bir iletkendir. Bazı akım transformatörlerinde orta kısım boştur. Bu orta
kısımın içerisinden bara veya iletken geçirilir. Genellikle panolarda kullanılır.bara ve buşing tipi akım trafosu

KULLANILDIKLARI YERLERE GÖRE ÇEŞİTLERİ

İÇ TİP ( BİNA İÇİ,DAHİLİ) 

Genellikle dış etkilere karşı mukavemeti az olan transformatörlerdir. Daha ziyade
kapalı yerlerde (transformatör merkezlerindeki kabinler, panolar vb.) kullanılırlar.

DIŞ TİP (BİNA DIŞI,HARİCİ) 

Yapılışları bakımından dahili tip akım transformatörlerine göre ortam şartlarına karşı
daha dayanıklıdır. Şalt sahalarında kullanılan akım transformatörleri harici
transformatörlerdir.

AKIM TRANSFORMATÖRÜNÜN AKIM DEĞERLERİ
  • Çalışma sınıfı, akım transformatörlerinin hassasiyetlerini belirler, ölçme için
    0,1-0,2-0,5-1-3-5, koruma için 5P-10P grupları kullanılır.
  • Sekonder anma akımı “Is” (nominal sekonder akımı) trafoların sekonder
    akımları (özel olarak yapılanlar hariç) 1-2-5 ve 10 A olarak yapılır. Sekonder
    tarafına bağlanan ölçü aletleri bu akımlara göre imal edilir. En çok kullanılan
    sekonder akımı 5 A’dır. Transformatör ve cihazlar arası uzaklık büyükse
    sekonder akımı 1 A olarak alınır.
  • Primer anma akımı ”Ip” (nominal primer akımı), transformatörün çalışma
    akımıdır. Primer akımları, 10-12-5-15-20-25-30-40-50-60-75-100 sayılarının 5
    veya 10 katıdır. Akım transformatörleri primer akımlarının %20 fazlasına kadar
    yüklenebilirler. Bu durumda (sekonderi 5A olan trafoda) sekonderinden 6 A
    geçer.
  • Akım dönüştürme oranı, primer akımının, sekonder akımına oranına denir.
    Transformatör etiketlerinde 75/5A, 100/5A, 1000/5A gibi belirtilir
  • Sargı oranı, “ns” primer ve sekonder sargıların birbirine oranına denir. İdeal bir
    akım transformatöründe sargı oranı ile dönüştürme oranı birbirine eşittir.
  • Kullanma gerilimi “kV”,
  • Duyarlılık yükü ve gücü “VA”, güç kat sayısı belirtmek koşulu ile sekonder
    devrenin ohm [anma sekonder akımında voltamper (VA)] cinsinden ifade edilen
    empedansıdır.
  • Doyma kat sayısı (aşırı akım faktörü) “n”, ölçü aletlerinde emniyet kat sayısı
    olarak tanımlanır. Ölçü transformatörlerinde n ≤ 5 olmalıdır. Koruma
    transformatörlerinde n ≥ 10-15-20 olabilir
  • Anma frekansı ”Hz”, akım transformatörlerinin çalışma frekansıdır.
  • Yalıtkan tipi
  • Termik anma akımı “Ith”, bir akım transformatörünün, bir saniye süre ile hasar
    görmeden dayanabileceği primer akımının efektif değeridir. Bu değer etikette
    kA veya primer akımının katları şeklinde gösterilir.(10 kA veya 200 x In gibi)
  • Dinamik anma akımı “Idyn”, primer şebekedeki bir kısa devre anında, ilk
    periyotta geçecek darbe akımının yol açacağı mekanik kuvvetler açısından,
    akım transformatörünün dayanacağı primer akımın maksimum değeridir. Akım
    transformatörlerinin termik anma akımlarının 2.5 katı kadardır. Akım transformatörleri Idyn akımlarına göre izole edilirler. Idyn akımları etikette
    verilmeyebilir.
AKIM TRAFOSU SİPARİŞİNDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
  • Faz-faz arası nominal (anma veya çalışma) gerilimi (24 kV gibi)
  • Dönüştürme oranı (Amper) (200/5 gibi)
  • Sekonder kademe sayısı (100/5-5 gibi)
  • Sınıfı ve kullanma amacı, (1-3 gibi)
  • Doyma kat sayısı, n (n ≤5 ölçme, n ≥10 koruma )
  • Gücü VA olarak veya ohm cinsinden (30 VA, 0.5Ω gibi)
  • Tipi: (Dahili, harici, geçit, bar, yağlı, kuru gibi)

kaynak: MEGEP

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

© 2018 Elektriksozluk.com Tüm hakları saklıdır.